CHAMALU; Kızılderili bilgelik kitabında ölüm olgusuna çok farklı bakılıyor. “ Ölüm yoktur; o yeni bir günün doğuşudur, yeni bir yaşama doğmaktır. Bu nedenle de, atalarımız ölülerini ana karnındaki bebeğin konumunda gömer, bayramlık elbiseleriyle.”

                        Her şey döngüseldir, yaşam döngüseldir, kuşların yuvası gibi, ağaçların gövdesi gibi.

                        Her gece uyumamız bir küçük alıştırmadır. Uyku kısa süreli bir ölümdür. Her uyanış sevinçle karşılayacağımız bir yeniden doğuştur.

                        Nasıl kaçınabiliriz ölüm korkusunda? Tek Yapacağın kendin olmaktır, her anın tadına varıp, her anı sindirip, her durumdan ders alarak.

                        Sabah uyanırken “ daha yaşıyorum “ demelisin. Gece yatarken, her şeyi açıkça ve uyum içinde sona erdirilmiş bırakmalısın geride. Öyle ki ertesi gün uyanmazsan hiç bir şey askıda kalmamalı.

                        MARCUS AURELİS ANTONİNUS. Kendime Düşünceler Yaptı.

                        İnsan yaşamının süresi bir an; özü çalkantılı, duyumları belirsiz, tüm bedeninin bileşimi, kolay bir bozulma; ruhu bir kasırga, alın yazısı güçlükle kestirilebilen, ünü belirsiz bir kanı. Kısacası, bedenine ilişkin her şey akarsu’dur. Ruhuna ilişkin olanlar, düş ve duman. Yaşamı bir savaş, yabancı bir diyarda bir eğlence; ölüm sonrası ünü, bir unutulmuşluk. Bu durumda, bize ne yol gösterebilir?Yalnız bir tek şey: FELSEFE. Felsefe de şuna dayanır;içimizdeki ( ekeleğin ) hakaret ve zarardan uzak, zevk ve acıların üstünde kalmasına; rastlantı, yalan ya da düzen sonucu hiç bir eylemde bulunmamasına özen göstermeye ve ayrıca da, başına gelenin, hakkına düşenin, kendi gelmiş olduğu yerden geldiğini kabul etmek. Ve özellikle ölümü, dingin bir ruh ile, bir canlı varlığı meydana getiren özelliğin öğelerin çözünmesinden başka bir şey olmadığını düşünerek beklemeye. Bu öğelerin kendi aralarında sürekli dönüşümünde ürkünç bir şey bulunmadığına göre, bileşimlerin dönüşümünden ve çözünmesinden niçin korkulsun? Doğ gereğidir bu; ve doğa gereği oluşan hiç bir şey kötü değildir. S 24

                        Bütünün parçası olarak sürdürdün varlığını. Seni yaratanda  yiteceksin, ya da daha bir kesin için, değişim yoluyla Onun usuna geri dönmüş olacaksın

                        Mekodonyalı İskender ile katırcısı, öldükten sonra aynı sona uğradılar. Ya evrenin üreteç nedenlerine döndüler ya da aynı biçimde atomlara dağıldılar. S.79

                        Dönüşümden ötürü kaygı mı duyuyorsun? Ama dönüşümsüz oluşabilecek ne olabilir. Sen kendin sıcak bir banyo yapabilir misin , eğer odun hiç bir dönüşüme uğramamışsa? Öbür yararlı şeylerden hangisi dönüşümsüz meydana gelebilir? Kendi dönüşümünün de benzer bir olay olup, aynı biçimde, evrensel doğa için kaçınılmaz bulunduğunu anlamıyor musun?S.95

                        Topraktan varlığını kazanmış olan,

                        toprağa döner.

                        Nebülozumsu bir tohumdan filizlenmiş bulunansa;

                        Göklere döner yeniden.

                                                                    Euripides’in bir fregmanı

M. A. Antonınus Roma İmparatoru. MS. 121-180.

22 Eylül 2000                                                                          ÖZKAN ARAS